Ukratko: Istorija Srbije – do Sretenjskog ustava

Istorija Srbije: Uroš Predić - Kosovka devojka

Istorija Srbije: Uroš Predić - Kosovka devojka

Istorija Srbije najbolje se prati pregledom događaja na teritoriji na kojoj se današnja Srbija nalazi. Oni određuju i istoriju užeg pojma – države pod imenom Srbija.

Od starijeg kamenog doba

Arheološki nalazi govore da su u paleolitu, starijem kamenom dobu, na teritoriji današnje Srbije postojale ljudske naseobine. Za srednje i mlađe kameno doba podaci su precizni – kulture Lepenskog vira u Đerdapskoj klisuri i Vinče kod Beograda imale su organizovan život u praistorijskim selima.

Razna plemena smenjuju se u bronzanom i gvozdenom dobu na prostorima Balkana, sve do III veka nove ere i dolaska Rimljana. U IV veku rimska dominacija je ustaljena, a jedna od prestonica carstva je Sirmium – danas Sremska Mitrovica.

Od 395. godine teritorija današnje Srbije pripada Istočnom Rimskom Carstvu – Vizantiji.

Sloveni dolaze

U VI veku slovenska plemena počinju sa upadima na teritoriju rimskog carstva. Početkom VII veka osvajaju Singidunum, tadašnji vizantijski Singidon. Pleme Srbi ostaje na teritoriji Balkana i prihvata hrišćanstvo; 878. godine prvi put se zvanično pominje slovensko ime – Beograd.

Srpska plemena objedinjuje hrišćanska vera, a od X veka i novo slovensko pismo, ćirilica. Na staroslovenski jezik prevode se crkvene knjige, a u plemenskoj organizaciji pojavljuju prve dinastije. U XI veku Srbi, posle rascepa u Hrišćanskoj crkvi, pripadaju istočnoj, što utire put učvršćivanju nacionalnog identiteta, neophodnog za stvaranje države.

Srbija Nemanjića – kraljevina, carevina

U XII veku vode se sukobi – Ugarska i Vizantija na smenu vladaju pojedinim oblastima, a krstaši redovno prolaze teritorijom današnje Srbije u svojim pohodima na jugoistok. U takvom ambijentu veliki župan Stefan Nemanja postavlja temelje ustrojstva prve srpske države.

Godine 1217. Srbija postaje kraljevina, krunu od pape dobija Stefan Prvovenčani, prvi srpski kralj; 1219. godine Srpska pravoslavna crkva postaje autokefalna. Sava Nemanjić postaje prvi srpski arhiepiskop.

Sledećih 150 godina dinastija Nemanjića vlada kraljevinom Srbijom, koja napreduje u svim oblastima, ekonomski i vojno jača i proširuje se na nove teritorije. Srbi 1284. godine prvi put upravljaju Beogradom.

Srbija postaje carevina 1346. godine, a kralj Dušan car Srba, Grka i primorskih krajeva. Srpska crkva dobija rang patrijaršije. Problem carstva je, međutim, razjedinjenost vlastele koja upravlja određenim teritorijama. Država nespremna dočekuje prodor Turaka na Balkan.

Slede dva velika poraza. Bitka na Marici 1371. godine i na Kosovu polju 1389. godine određuju dalju sudbinu zemlje: Srbija postaje vazal Osmanlijskog carstva.

Posle Kosovske bitke – turska okupacija

Početkom XV veka Srbija je despotovina sa dvostrukim vazalni odnosom, prema Ugarskoj i Turskoj. Posle nekoliko decenija oporavka, posebno razvoja gradova, slede nova turska osvajanja.

Sukobi Austrije i Turske uslovljavaju sudbinu Srbije i ona 1459. godine u potpunosti gubi nezavisnost. Stradanje srpskog naroda i njegovog duhovnog, materijalnog i kulturnog nasleđa u narednom periodu je nenadoknadivo. Krajem XVII veka sledi i velika seoba Srba do današnje Vojvodine, i dalje na sever i severoistok.

Ustanci i oslobođenje

Prvi srpski ustanak protiv turske vlasti otpočinje na Sretenje, 15. februara 1804. godine. Predvodi ga Đorđe Petrović – Karađorđe, kojeg je za vođu, na zboru u Orašcu, izabrao narod. Iako je dve godine kasnije oslobođen Beograd, ustaničke teritorije su 1813. godine ponovi pokorene. Sledi Drugi srpski ustanak pod vođstvom Miloša Obrenovića.

Sultanovim hatišerifima 1830. i 1833. godine Srbija stiče autonomiju, a knez Miloš postaje nasledni vladar. Godine 1835. donet je Sretenjski ustav. Četiri godine kasnije formirana je prva vlada, a 1841. Beograd postaje prestonica Kneževine Srbije.

Ustav Knjaževstva Serbije, kako je glasio zvanični naziv ustava donetog na Sretenje 1835. godine, bio je na snazi samo 55 dana – od 15. februara do 11. aprila. Imao je 142 člana i suspendovan je pod pritiskom Austrije, Rusije i Turske.

Obrazloženje je glasilo – Ustav je suviše liberalan.

Danas se 15. februar proslavlja kao Dan državnosti Republike Srbije – to je datum otpočinjanja Prvog srpskog ustanka i datum donošenja Sretenjskog ustava.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *