Narodna biblioteka Srbije, sećanje

Zgrada na Kosančićevom vencu

Zgrada na Kosančićevom vencu

Beograd obeležava 75. godišnjicu nemačkog bombardovanja u Drugom svetskom ratu u kojem je, 6. aprila 1941. do temelja srušena i spaljena Narodna biblioteka Srbije.

Neprocenjivo kulturno blago, gotovo celokupno pamćenje srpskog naroda sabrano u knjige otišlo je u prah i pepeo.

Toga jutra nebo nad Beogradom zaparalo je 230 bombardera i 120 lovaca. “Štuke”, “junkersi”, “meseršmiti”, tepihom bombi razarali su zgrade, ulice, trgove… Rasejali su strah i paniku, u smrt odveli hiljade Beograđana. Oko četiri sata po podne, zapaljive bombe pale su i na adresu Kosančićev venac 14, na dom srpske pismenosti.

Požar koji se neumoljivo širio progutao je 300.000 knjiga, 1.500 srednjovekovnih rukopisnih knjiga (mnoge od njih nisu bile proučene), originalne rukopise na pergamentu, povelje, kraljevska, carska i crkvena dokumenta, brojne zbirke turskih rukopisa, stare štampane knjige iz 15, 16. i 17. veka, stare mape, gravire, originalna muzička dela, novine…

Zauvek su nestali spomenici srpske duhovnosti poput “Tipika svetog Save Jerusalimskog” iz 1319. (u prevodu arhiepiskopa Nikodima), prizrensko “Četvorojevanđelje” na pergamentu sa srpskim recenzijama, “Oktoih” iz 12. i 13. veka, koji su među srpskim najstarijim rukopisima, “Aleksandride” iz 14. i 15. veka sa minijaturama na kojima je bio prvi prikaz pirata… Nažalost, nikada tačno nije utvrđeno koliko se i kakvo blago čuvalo u Narodnoj biblioteci, jer su u zgradi izgoreli i katalozi. Jedno je sigurno: sa zgarišta nije izvučena nijedna cela knjiga.

Biblioteka bila spremana za evakuaciju

Požar posle bombardovanja trajao je nekoliko dana, a u opštoj panici i metežu, zgradu biblioteke niko nije gasio. Poslednje su u podrumu izgorele vredne i rukopisne knjige koje su danima pre 6. aprila tu bile spakovane u sanducima i čekale evakuaciju. Naime, već posle potpisivanja Trojnog pakta, očekujući ratno stanje, bio je spreman plan izmeštanja nacionalnog književnog blaga.

U zgradu na Kosančićevom vencu 14, kuća srpske knjige koja je od svog osnivanja stalno menjala prebivalište uselila se 1920. godine. Narodna biblioteka tada dobija od vlade sredstva da kupi zgradu kartonaže na Kosančićevom vencu od industrijalca Milana Vape. Ova zgrada nije bila građena namenski, pa je ubrzo postala tesna i nepogodna. Bibliotekari su sve do 1941. uporno pokušavali da dobiju novu zgradu, ali do nje nisu uspeli da dođu, uglavnom zbog nedostatka novca. Narodna biblioteka je, inače, naša najstarija kulturna institucija. Osnovana je 1832. godine, a bila je smeštena uz samu portu Saborne crkve.

Izvor: Novosti

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *