Nikola Tesla na Nijagari

Tesla na Nijagari

Na istom mestu gde danas hiljade ljudi svakodnevno sluša zaglušujući huk vode koja dotiče velikom brzinom rekom Nijagarom, a zatim se survava u ponor dubok 55 metara, stajao je Nikola Tesla 1893. godine.

Srpski doseljenik, istraživač i pronalazač očekivao je dobru vest od Međunarodne komisije za Nijagarine vodopade, na čijem je čelu bio čuveni fizičar Lord Kelvin. I ona je stigla.

Odobrava se upotreba Teslinog polifaznog sistema za prenos električne energije na hidrocentrali koja počinje da se gradi na Nijagari.

Susretom Tesle i Nijagare promenjena je istorija sveta

U vreme kada je Nikola Tesla 1856. godine rođen i rastao daleko od reke Nijagare, u porodici pravoslavnog sveštenika u selu Smiljanu u Lici, tadašnjoj Austriji a današnjoj Hrvatskoj, na Nijagarinim vodopadima postojao je sistem za proizvodnju električne energije iz snage vode.

Dovoljan da se osvetle vodopadi i susedno selo. Problem koji naučnici nisu mogli da prevaziđu bio je prenos struje na daljine veće od tri kilometra. I pored visoke raspisane nagrade, decenijama niko nije uspevao da ga reši.

Tesla na Balkanu uči prve elemente mehanike, a o svom saznanju da Nijagarini vodopadi postoje u dalekoj Americi, u kasnijim sećanjima piše:
“Bio sam očaran opisom Nijagarinih vodopada koji sam pažljivo pročitao – a u mašti sam zamislio veliki točak koji pokreću ovi slapovi. Rekao sam ujaku da ću otići u Ameriku i tamo ostvariti svoj projekat. Trideset godina kasnije, video sam kako se moje ideje ostvaruju na Nijagari i divio se nedokučivoj tajni uma”.

Nikola Tesla je imao 28 godina kada je došao u Ameriku, a nepunih 30 kada je zaštitio svoj prvi patent. Planovi vezani za korišćenje potencijala vodene sile Nijagare uz pomoć naizmeničnih struja, umesto dotadašnjih jednosmernih, trajali su pet godina pre zvaničnog odobrenja, a izgradnja hidrocentrale naredne tri.

Konačno, 15. novembra 1896. godine počinje novo poglavlje u istoriji sveta. Struja je stigla u grad Bafalo (Buffalo), udaljen 35 kilometara. Nepunih pet godina kasnije električna energija dobijena uz pomoć Teslinog pronalaska, osvetljava Njujork.

Tesla na Nijagari danas

Na Nijagarinim vodopadima Tesli su i sa američke i sa kanadske strane podignuti spomenici. Sa američke, 1976. godine, otkriven je rad hrvatskog vajara Frane Kršinića, kopija spomenika ispred Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu.

Trideset godina kasnije, na kanadskoj strani Nijagare, u Parku kraljice Viktorije iz kojeg se pruža lep pogled na najveći vodopad Potkovica, kanadski Srbi podigli su neobičan spomenik vezan za priču iz Teslinog života.

Kaže se, naime, da je veliki inovator, šetajući parkom u Budimpešti, inspirisan Geteovim stihovima zastao i štapom koji je nosio počeo u pesku da crta skicu – indukcionog motora.

Kanadski vajar Les Drajsdejl (Les Drysdale) napravio je spomenik na kojem Tesla u pokretu, u prirodnoj veličini, okrenut prema vodopadima štapom “iscrtava skicu”, a spomenik je postavljen na postolje koje je isečak upravo indukcionog motora.

Širom zemljine kugle, na različite načine, savremeni svet odaje priznanje Nikoli Tesli, svestan činjenice da bi istorija bila potpuno drugačija da se krajem XIX veka nisu sreli srpski genije i Nijagara.

U spomenicima i obeležjima, nazivima institucija, organizacija, kompanija, mernih jedinica, proizvoda… Tesla i sećanje na Teslu živi.

Na Nijagari su danas dva spomenika. I hidrocentrala, koja i dalje radi sa Teslinim turbinama starim više od sto godina.

Naravno, tu su i vodopadi, kule, mostovi, neboderi i saobraćajnice, koji se kupaju u svetlosti u noćima na Nijagari… u Teslinoj svetlosti. Tu je i još mnogo toga što nije bilo predmet ove priče, a nosi u sebi pečat velikog uma.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *