Manastir Studenica – dragulj srednjovekovne Srbije

Manastir Studenica (foto: D. Bosnić)

Manastir Studenica (foto: D. Bosnić)

U dolini reke Studenice, okružen borovom šumom, nalazi se srednjovekovni manastir Studenica, jedan od najznačajnijih srpskih hramova.

Potrebno je oko sat vožnje od Kraljeva putem prema Raški da se dođe do manastira koji je centar srpskog pravoslavlja, a u davnom XIII veku i centar srpske kulture, prosvete, medicine…

Istorija manastira

Manastir Studenica građen je kao porodična grobnica Nemanjića. Osnivač i ktitor Bogorodičine crkve, posvećene Uspenju Presvete Bogorodice, bio je veliki župan Raške Stefan Nemanja. Kada je crkvu 1196. godine posle trinaest godina završio odrekao se prestola u korist svog srednjeg sina Stefana i zamonašio se, dobivši ime Simeon. Dve godine kasnije monah Simeon odlazi u Svetu Goru kod najmlađeg sina Rastka – monaha Save, srpskog svetitelja Save.

Zajedno obnavljaju manastir Hilandar, u kojem se 1199. godine Stefan Nemanja upokojio. Osam godina kasnije, Sveti Sava prenosi očeve mošti u Srbiju i polaže ih u Bogorodičinu crkvu, gde se i danas nalaze. Sava Nemanjić ostaje u Studenici narednih desetak godina.

Pri manastiru osniva prvu bolnicu, u vreme kada u Zapadnoj Evropi ne postoje ustanove toga tipa, i angažuje lekare italijanskog porekla koji žive u Srbiji da prenose znanja. Manastir osim duhovnog postaje i veliki kulturni centar, a Sveti Sava piše “Studenički tipik”, prvo srpsko književno delo u kojem opisuje život svoga oca. U knjizi daje i uputstva za monaški život, pa se ovo delo smatra prvim ustavom Srpske pravoslavne crkve.

Knez Vukan, najstariji sin Stefana Nemanje, uz pomoć mlađe braće kralja Stefana Prvovenčanog i Save, organizuje živopisanje Bogorodičine crkve, a sin Stefana Prvovenčanog kralj Radoslav podiže na crkvi 1235. godine monumentalnu pripratu.

Unuk Stefana Prvovenčanog, srpski kralj Milutin, 1314. godine u manastirskom kompleksu gradi crkvu posvećenu Svetim Joakimu i Ani, koja i danas postoji i poznata je pod imenom Kraljeva crkva. U vreme turske vladavine Studenica je pljačkana više puta, olovni krov Bogorodičine crkve je korišćen za municiju, a manje građevine su rušene. Manastir je posebno stradao za vreme Prvog srpskog ustanka kada je više puta paljen zbog pomoći ustanicima.

Bogate freske studeničke

Posetilac koji danas dolazi u Studenicu zatiče manastirski kompleks opasan visokim zaštitnim zidom. U vreme najvećeg uspona ovde se nalazilo čak četrnaest crkava, od kojih su sačuvane samo tri – Bogorodičina crkva, Kraljeva crkva i mala Crkva Svetog Nikole. Studenica je muški manastir, a sve tri crkve su bogoslužbeno aktivne.

Bogorodičina crkva, obložena belim mermerom, građena u stilu raške škole, jedan je od najznačajnijih hramova Srpske pravoslavne crkve. Umetnički oblikovani portali, prozor u potkupolnom prostoru sa medaljonima, rozete, reljefi, jedinstvena kamena plastika u mermeru svrstavaju crkvu i u jednu od najlepših.

Dobar deo prvobitnog živopisa je očuvan. Prostorom dominiraju kompozicije Bogorodica sa anđelima, Hristos pričešćuje apostole, Blagovesti, Sretenje i monumentalna, najpoznatija i najsavršenija – Raspeće Hristovo. Dodata priprata je oslikana u istom stilu sa interesantnom kompozicijom posvećenom Svetom Nikoli i figurama srpskih vladara i arhijereja.

U Bogorodičinoj crkvi nalazi se mermerna grobnica sa moštima Stefana Nemanje – Svetog Simeona, njegove supruge Ane – Svete Anastasije i njihovog sina Stefana (Prvovenčanog) – Svetog Simona.

Manja Kraljeva crkva potpuno je pokrivena izuzetno vrednim i bogatim živopisom iz XIV veka, po čemu su poznati hramovi koje je podizao kralj Milutin. Crkva Svetog Nikole – Nikoljača, najmanja i najjednostavnija, poseduje očuvane fragmente živopisa, koji su veoma interesantni. U okviru manastirskog kompleksa su i ostaci temelja crkve sv. Jovana, Savina trpezarija, kula, riznica i konaci.

Veličanstvenom srpskom hramu pripada još jedno značajno mesto. Na dvanaest kilometara od Studenice, u pećinama na strmoj litici, nalazi se Isposnica Svetog Save. Pored gornje i donje isposnice u steni je i crkva Pridvorica posvećena Svetom Đorđu, a kompleks pećina monasi i danas koriste. Poseban doživljaj na ovom mestu je staza koja vodi do Isposnice, sa drvenim stepenicama i mostovima u stenama.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *