Manastir Manasija – hram koji čuvaju kule

Manasija (foto: B. Jovanović / Arhiva TOS-a)

Foto: B. Jovanović / Arhiva TOS-a

Manastir Manasija nalazi se u centralnoj Srbiji, u klisuri reke Resave, na samo dva kilometra od Despotovca i oko sto četrdeset kilometara jugoistočno od Beograda.

Poznat je i kao manastir Resava, po reci na čijoj se desnoj obali nalazi. Hram posvećen Svetoj Trojici, sa jedanaest visokih kula koje ga opkoljavaju i koje su gotovo u potpunosti očuvane, predstavlja jedinstven i redak spomenik srpske vere, istorije i kulture

Istorija manastira

Ktitor manastira Manasija je despot Stefan Lazarević, sin srpskog kneza Lazara koji je poginuo u Kosovskoj bici 1389. godine, ostavivši maloletnog Stefana kao naslednika.

Knezu Stefanu Vizantija dodeljuje titulu despota i on od početka XV veka vlada Srbijom iz prestonog grada Beograda, jačajući je politički, ekonomski, vojno, ali i kulturno. Manastir Manasiju između 1407. i 1418. godine podiže kao crkvu u kojoj želi da počiva i daje da se bogato oslika.

Manasija (foto: D. Bosnić / Arhiva TOS-a)

Manasija (foto: D. Bosnić / Arhiva TOS-a)

Radi odbrane opasuje kompleks zidinama, čime pravi jedinstven utvrđen grad sa jedanaest visokih kula i posebno istaknutom, danas znanom kao Despotovom, donžon kulom. Grad se brani i bedemima i suvim jarkom, slično Beogradskoj i kasnije Smederevskoj tvrđavi.

Manasija u Despotovo vreme postaje kulturno središte Srbije – u manastiru radi čuvena Resavska škola u kojoj se prepisuju i prevode, ne samo crkvene, knjige. Despot Stefan je bio pokrovitelj umetnosti, graditelj hramova, vitez, diplomata, ali i pisac, poznat po delu “Slovo ljubve”. 1427. godine Stefan iznenada umire. Sahranjen je u manastiru Manasija, a srpska crkva ga je proglasila za sveca.

Manastir je i u XVI veku značajan prosvetni i duhovni centar. Kasnijom najezdom Turaka i osvajanjem centralne Srbije od strane Austrougara crkva u nekoliko navrata biva pljačkana, a ošećenja je posebno pretrpeo izuzetno lep i vredan živopis.

Bogatstvo koje čuvaju kule

Kompleks manastira Manasija jedinstven je i ne može se porediti ni sa jednim drugim pravoslavnim hramom. Iako su neki manastiri u srednjem veku imali zaštitne zidove, nigde, osim u Manasiji, nije napravljeno kompletno utvrđenje sa svim odbrambenim karakteristikama. I nigde utvrđenje nije građeno u isto vreme kada i sam manastir. Boravak u ovom srednjevekovnom duhovnom gradu ostavlja i danas zbog svog ambijenta sasvim poseban utisak.

Manastir Manasija pripada arhitekturi moravske škole, ima centralnu i četiri manje kupole. Zna se da je priprata dozidana, pošto na ktitorskoj kompoziciji despot Stefan drži crkvu bez nje. Ulazak u hram na podu priprate otkriva interesantan mozaik od mermernih i raznobojnih kamenih pločica koji je dobro očuvan. Živopis Manasije je, danas, jedna od njenih najvećih vrednosti.

Manasija

Iako u velikoj meri oštećeno, fresko slikarstvo manastira predstavlja vrhunac umetnosti srpskog XV veka. Najpoznatija kompozicija Sveti ratnici ostavlja poseban utisak. Mnoštvo detalja sa bogatim koloritom na plavoj pozadini čini ove figure u pokretu gotovo živim. Mešavina stroge vizantijske tradicije i zapadno renesansnog stila, kao i sličnost sa freskama u hramovima u Svetoj Gori i Solunu, potvrđuje pretpostavku da su majstori došli sa juga.

Monumentalna ktitorska kompozicija kao i freska Uspenje Presvete Bogorodice ostavljaju isti utisak znalačkog rada umetnika i raskoši živopisa, a pored scena iz života Gospoda Isusa Hrista sačuvane su i neke od naslikanih scena iz tadašnjeg svakodnevnog života u Srbiji. Tu su i Parabola o zabludelom sinu, Priča o carskoj svadbi, Priča o bogatašu i ubogom Lazaru, Pričešće apostola, Povorka svetih otaca na kojoj je naslikan i Sveti Sava…

Ako se zna da je samo jedna trećina fresaka sačuvana, može se zamisliti kako je raskošno crkva izgledala pre oštećenja.

Manasija je danas ženski manastir. Osim konaka u manastirskom kompleksu nalaze se ostaci starih zgrada, od kojih je jedna najverovatnije bila prepisivačnica, a druga trpezarija. (srbi.ca)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *