Manastir Hilandar – Sveta srpska carska lavra

Hilandar

Hilandar

Srpski manastir Hilandar nalazi se na grčkom poluostrvu Halkidiki, preciznije, na njegovom poluostrvu Atos, koje se naziva i Sveta gora.

Ovaj prostor više od hiljadu godina naseljavaju isključivo pravoslavni monasi, koji u manastirima, crkvama i drugim objektima čuvaju neprocenjive duhovne, istorijske, umetničke i kulturne vrednosti hrišćanstva. Na poluostrvu nema laičkih naselja, a pristup je dozvoljen samo muškarcima. Od XVI veka do danas na Svetoj Gori postoji 20 manastira sa 12 skitova i oko 250 kelija.

Svaki manastir ima potpunu samoupravu i bira po jednog monaha svake godine koji će ga predstavljati u Sveštenoj opštini. Sveštena opština je neka vrsta parlamenta. Bavi se potrebama i problemima Svete gore, a ima i svoj izvršni organ – Sveštenu episatasiju. Grčku vladu na poluostrvu predstavlja civilni gradonačelnik.

Kompleks manastira Hilandar udaljen je nekoliko kilometara od mora, opasan je debelim zidovima visokim i do 30 metara, postoji na Svetoj gori više od osam vekova i pod jurisdikcijom je Vaseljenske patrijaršije u Carigradu (Istanbulu).

Istorija manastira Hilandar

Istorija srpskog manastira Hilandara počela je na samom kraju XII veka, 1198. godine, kada je vizantijski car Aleksije III Anđeo odobrio monahu Simeonu i monahu Savi, velikom županu Stefanu Nemanji i njegovom sinu, da na ruševinama vizantijskog manastira Hilandariona podignu novi, srpski manastir u rangu carske lavre (najvišeg ranga manastira).

Simeon i Sava su uz novčanu pomoć Stefana Prvovenčanog, budućeg kralja Srbije, obnovili manastir i posvetili ga Vavedenju Presvete Bogorodice.

Manastir je opasan zidinama, podignuti su konaci, dve kule – pirga (današnji pirg Svetog Save i Svetog Georgija), Sava je napisao Hilandarski tipik – o pravilima monaškog života, i manastir je počeo da živi.

Današnju Crkvu Vavedenja Presvete Bogorodice podigao je, na temeljima stare, kralj Milutin 1303. godine. Hram je 1321. godine i živopisan, a knez Lazar je ktitor spoljne priprate koja je dozidana oko 1380. godine. Svi srpski vladari iz dinastije Nemanjića, vlastela, crkveni poglavari, pomagali su manastir, dodatno ga utvrđivali, gradili odbrambene kule na zidinama, putevima prema kopnu i obali ili na samoj obali mora. Na srpskim teritorijama manastiru su dodeljivali imanja – metohe.

Hilandar

Od 1430. do 1912. godine Sveta gora i Hilandar bili su pod osmanskom vlašću. Iako su ovo najteži vekovi za manastir, pomoć je stizala iz svih pravoslavnih zemalja, posebno od carske Rusije, a Hilandar je održavao sve vreme veze sa srpskim eparhijama, Karlovačkom mitropolijom i svim krajevima gde su Srbi živeli.

Zabeleženo je da je u XVIII veku urađena velika obnova većine zdanja. Interesantno je da od kraja XVIII veka sve do 1991. godine manastir nema igumana, a igumanijom se smatra Čudotvorna ikona Bogorodice Trojeručice.

Po oslobođenju Srbije svi vladari pomažu Hilandar, a od početka XX veka ponovo su srpski monasi u većini (gotovo dva veka monasi su bili uglavnom Bugari, pa je postojao i spor oko vlasništva manastira).

Arhitektura, živopis, riznica

Pored glavne crkve Vavedenja Presvete Bogorodice u okviru zidina nalazi se dvanaest crkava koje simbolizuju dvanaest Hristovih apostola. Obično su u potkrovljima pirgova i konaka, a neke od njih su znatno oštećene u požaru 2004. godine. I veći broj objekata izvan manastirskog kompleksa pripada Hilandaru – manje crkve, kelije, bolnica, pirgovi…

Unutar zidina građevine su uglavnom od tesanog kamena i opeke, sa drvenim terasama. Najstariji očuvani živopisi su sa kraja XIII i početka XIV veka, ostali su iz XVII veka i iz kasnijeg perioda.

U riznici Hilandara nalaze se neke od najvrednijih pravoslavnih ikona od kojih je osam čudotvornih. Među njima su ikona Bogorodice Trojeručice, ikona Hrista Pantokratora, ikona Bodorodice Odigitrije…

Rukopisne knjige iz XII veka su neprocenjiva vrednost Hilandara, tu su i prve štampane knjige iz XV veka, originalne povelje i drugi vredni rukopisi. Veliki broj skupocenih predmeta od plemenitih metala i dragog kamenja, starog vezenog tekstila, drvorezbarskih dela… nalazi se u hilandarskoj riznici.

Posebna vrednost Hilandara su monasi. Petnaest hilandarskih monaha su srpski svetitelji, u manastiru je obrazovano više stotina igumana srpskih manastira, nekoliko mitropolita, tri patrijarha i veliki broj vladika.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *